^{Data publikacji: 31.03.2025}

^{7 minut czytania}

Emisje gazów cieplarnianych w Zakresie 3 – które kategorie policzysz bez większego wysiłku, a które mogą spędzić sen z powiek?

Spis treści:

1. Wprowadzenie
2. Proces liczenia emisji w Zakresie 3
3. Czynniki wpływające na poziom trudności w liczeniu emisji
4. Łatwiejsze kategorie Zakresu 3
5. Wyzwania w wyliczaniu emisji w trudniejszych kategoriach Zakresu 3
6. Podsumowanie

Wprowadzenie 

Emisje gazów cieplarnianych (GHG) z Zakresu 3 są konsekwencją działalności firmy, ale pochodzą ze źródeł, które nie są jej własnością ani nie są przez nią kontrolowane. Przykładowe działania z Zakresu 3 to wydobycie i produkcja zakupionych materiałów, transport zakupionych paliw, czy korzystanie ze sprzedanych produktów.¹  

Emisje z Zakresu 3 często stanowią największe źródło gazów cieplarnianych w firmie. Jednocześnie ich redukcja ma duży potencjał, co może znacząco wspierać realizację celów biznesowych dotyczących ograniczenia emisji GHG. Obliczenie śladu węglowego firmy, zgodnie z GHG Protocol, obejmuje emisje z Zakresu 1, 2 i 3, przez co umożliwia firmom pełne zrozumienie ich całkowitej emisyjności i wpływu na klimat.¹ Największą trudność dla firm stanowi wyliczenie emisji z Zakresu 3, z uwagi na potrzebę identyfikacji wielu źródeł emisji oraz pozyskanie danych od dostawców i kontrahentów. Obliczając i raportując emisje we wszystkich Zakresach można całościowo przeanalizować szanse i ryzyka związane z łańcuchem wartości, co może pomóc firmie zoptymalizować koszty i przynieść wymierne korzyści finansowe. 

Proces liczenia emisji z Zakresie 3

Obliczenie śladu węglowego w Zakresie 3 wymaga zgromadzenia obszernego zestawu danych, obejmujących nie tylko działalność samej firmy, ale także jej dostawców oraz partnerów biznesowych. Identyfikacja źródeł emisyjności jest zależna od branży i rodzaju działalności danej firmy. Wymaga ustalenia granic organizacyjnych przedsiębiorstwa, a następnie ustanowienia granic operacyjnych. Dobrą praktyką w identyfikacji źródeł emisji jest sprawdzenie, które kategorie zostały uwzględnione w wyliczeniach u innych firm z danej branży w Polsce lub zagranicą.

Emisje z Zakresu 3 stanowią średnio 70% całkowitych emisji przeciętnego łańcucha wartości. Z tego względu ich obliczanie i raportowanie jest kluczowe. Zgodnie z GHG Protocol emisje z Zakresu 3 zostały dzielą się na 15 kategorii, w których mogą powstawać emisje gazów cieplarnianych, w zależności od profilu działalności przedsiębiorstwa (temat kategorii omówiono szerzej w artykule Znaczenie emisji w Zakresie 3 dla śladu węglowego przedsiębiorstw.² 

Czynniki wpływające na poziom trudności w liczeniu emisji

Niektóre z kategorii są łatwe do obliczenia, ponieważ firma ma łatwy dostęp do danych. Inne stanowią większe wyzwanie, ponieważ dostępność danych jest ograniczona i często zależna od gotowości kontrahentów do ich udostępniania. 

Bez względu na branżę, w Zakresie 3 można wyróżnić kategorie emisji, których obliczenie jest stosunkowo łatwe i mniej czasochłonne w porównaniu do innych. Bazując na doświadczeniach Fundacji Climate&Strategy, zdobytych podczas realizacji setek projektów dotyczących śladu węglowego dla dużych i średnich firm w Polsce, opracowano matrycę „łatwych i trudnych do obliczenia kategorii Zakresu 3”, którą przedstawiono na Rysunku 1. Matryca ta pozwala firmom lepiej zrozumieć, które kategorie emisji można oszacować stosunkowo szybko i precyzyjnie, a które wymagają bardziej skomplikowanych analiz oraz dostępu do szczegółowych danych. Ułatwia to efektywne planowanie procesu kalkulacji śladu węglowego oraz określanie priorytetów w gromadzeniu informacji.³

Pozycja danej kategorii na osi wynika z trzech czynników:  

• ilości i dostępności danych,  
• dostępności wskaźników emisji, 
• konieczności współpracy z kontrahentami.  

Warto jednak pamiętać, że jest to jedynie szacunkowy wykres przedstawiający ogólną zależność – w zależności od branży, a nawet konkretnej firmy, może on wyglądać nieco inaczej. W przypadku wielu przedsiębiorstw znaczną część emisji z Zakresu 3 generuje niewielka grupa dostawców, a niektóre kategorie mogą w ogóle nie mieć zastosowania.³ 

Łatwiejsze kategorie Zakresu 3

Do kategorii „łatwiejszych” do policzenia i mniej czasochłonnych możemy zaliczyć: 

• kategorię 3: Emisje związane z energią i paliwami nieujęte w Zakresach 1 i 2 
• kategorię 5: Odpady powstałe w wyniku działalności 
• kategorię 6: Podróże służbowe 
• kategorię 7: Dojazdy pracowników do pracy 
• kategorię 8: Upstream – wynajęte aktywa. 

Obliczanie emisji w tych kategoriach wymaga od firm stosunkowo mniejszego wysiłku, ponieważ opiera się na danych dotyczących bezpośrednich aktywności przedsiębiorstwa. Proces kalkulacji jest również stosunkowo prosty, ponieważ w dużej mierze bazuje na powszechnie dostępnych, bezpłatnych wskaźnikach emisji. Ze względu na szybki i nieskomplikowany przebieg zarówno gromadzenia danych operacyjnych, jak i samych obliczeń, firmy najczęściej dokonują kalkulacji emisji właśnie w tych kategoriach (3, 5, 6, 7 i 8).³  

Żeby sprostać wyzwaniu obliczenia pozostałych „trudniejszych” kategorii, często wymagana jest specjalistyczna wiedza w obszarze: 

• zbierania i oceny jakości danych, 
• doboru oraz zastosowania odpowiedniej metody obliczeniowej, 
• identyfikacji i dopasowania odpowiednich wskaźników emisyjności.³  

Wyzwania w wyliczaniu emisji w trudniejszych kategoriach Zakresu 3

Obliczanie emisji w niektórych kategoriach Zakresu 3 może stanowić duże wyzwanie dla firm, głównie ze względu na ograniczoną dostępność danych, złożoność łańcucha dostaw oraz różne metody raportowania stosowane przez kontrahentów. Poniżej przedstawiono główne trudności związane z wyliczaniem emisji w wybranych kategoriach: 

kategoria 1: Zakupione dobra i usługi:  

• zróżnicowane łańcuchy dostaw i duża liczba dostawców,  
• różne metody raportowania przez dostawców,  
• problemy z dostępem do informacji i śladzie węglowym produktu,  
• często konieczność stosowania ogólnych wskaźników emisji zamiast wartości rzeczywistych,

kategoria 2: Dobra kapitałowe:  

• konieczność uwzględniania emisji z produkcji danego dobra kapitałowego,  
• częsty brak dostępnych wskaźników dla konkretnych aktywów,  
• czasami problematyczne jest pogrupowanie emisji pomiędzy kategorią 1 i 2, 

kategoria 4: Transport i dystrybucja (upstream):  

• złożoność łańcucha dostaw,  
• różne środki transportu, 
• trudności w uzyskaniu dokładnych danych od przewoźników i dostawców, 
• różnice w metodach raportowania emisji przez dostawców, 

kategoria 9: Transport i dystrybucja (downstream):  

• problemy z uzyskaniem danych od klientów,  
• wybór odpowiedniej metody obliczania emisji,  
• dodatkowo czasami pojawia się problem z przyporządkowanie emisji pomiędzy kategorią 4 i 9, 

kategoria 10: Przetwarzanie sprzedanych produktów:  

• trudności w określeniu, jak produkty są przetwarzane przez klientów i jakie emisje z tego wynikają,  
• brak standaryzowanych danych dla różnych sektorów przemysłu,  
• konieczność uzyskania danych od klientów, co często jest niemożliwe, 

kategoria 11: Użytkowanie sprzedanych produktów:  

• trudność w przewidzeniu rzeczywistego sposobu używania produktu przez użytkowników końcowych,  
• konieczność uwzględnienia cyklu życia i zużycia energii produktów,  
• brak jednolitych danych dotyczących zachowań konsumenckich, 

kategoria 12: Postępowanie ze sprzedanymi produktami po zakończeniu ich użytkowania:  

• niepewność co do metody utylizacji (recykling, składowanie, spalanie),  
• dobór odpowiednich wskaźników emisji,  
• brak dokładnych danych o końcowym losie produktów, 

kategoria 13: Aktywa wynajmowane (downstream):  

• trudność w uzyskaniu danych o emisjach generowanych przez wynajmowane aktywa,  
• różnice w sposobie użytkowania aktywów przez najemców, 

kategoria 14: Franczyzy:  

• trudności w uzyskaniu szczegółowych danych o emisjach od franczyzobiorców,  

​ kategoria 15: Inwestycje:  

• ustalenie kontroli operacyjnej,  
• złożoność emisji związanych z różnymi rodzajami inwestycji,  
• trudność polega na przejściu z ogólnych szacunków na obliczenia,  
• istnieją specyficzne klasy aktywów, gdzie nie ma dostępnych wskaźników i dane można pozyskać na ten moment jedynie od klientów.⁴ 

Podsumowanie

Emisje gazów cieplarnianych z Zakresu 3 często stanowią największą część śladu węglowego firmy, ale ich precyzyjne wyliczenie bywa skomplikowane. Niektóre kategorie można oszacować stosunkowo szybko, inne wymagają trudnodostępnych danych i ścisłej współpracy z kontrahentami. Dla wielu firm właściwe zrozumienie tych emisji to nie tylko obowiązek raportowy, ale też szansa na optymalizację kosztów i przewagę konkurencyjną. Firmy, które skutecznie zarządzają swoim śladem węglowym, budują nie tylko bardziej zrównoważony, ale i odporny biznes. 

Aby uprościć proces obliczeń, warto skorzystać z narzędzi, takich jak kalkulator emisji w Zakresie 3 lub skorzystać ze wsparcia specjalistów, którzy mogą poprowadzić firmę przez cały proces analizy. Dzięki temu firmy mogą szybciej i dokładniej oszacować swój wpływ na środowisko, identyfikując zarówno łatwiejsze, jak i bardziej wymagające kategorie emisji. Nowoczesne technologie, automatyzacja oraz sprawdzone metody kalkulacji pomagają nie tylko spełnić wymogi regulacyjne, ale też podejmować świadome decyzje dotyczące redukcji emisji. W dobie rosnącej presji klimatycznej liczą się nie tylko raporty, ale przede wszystkim konkretne i skuteczne działania. 

Autor artykułu:

---

Źródła:

[1] GHG Protocol The Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard

[2] Znaczenie emisji w Zakresie 3 dla śladu węglowego przedsiębiorstw | Climate&Strategy

[3] Samo raportowanie nie ochroni klimatu. Dekarbonizacja firmy – konkurencyjność klimatyczna 2.0

[4] GHG Protocol Scope 3 Calculation Guidance