Zalety obliczenia
i raportowania emisji gazów
cieplarnianych Zakresu 3
w organizacjach

^{Data publikacji: 30.05.2025}

^{5 minut czytania}

Wprowadzenie

Obliczenie śladu węglowego firmy umożliwia poznanie i zrozumienie jej wpływu na środowisko. Najbardziej uznanym globalnym standardem do monitorowania oddziaływania działalności gospodarczej na zmianę klimatu oraz do planowania działań redukcyjnych jest GHG Protocol. Zgodnie z jego klasyfikacją emisje przedsiębiorstwa dzielą się na trzy Zakresy: Zakres 1, 2 i 3. W celu dokładnej oceny wpływu firmy na klimat, konieczne jest policzenie śladu węglowego we wszystkich trzech Zakresach. Szczególnie istotny jest Zakres 3, którego emisje dla wielu firm mogą stanowić nawet do 99 proc. całkowitego śladu węglowego. 

Co to jest Zakres 3 i dlaczego jest ważny?

Zakres 3 obejmuje pośrednie emisje generowane w całym łańcuchu wartości przedsiębiorstwa, wynikające m.in. z produkcji surowców i półproduktów, zakupu towarów i usług, gospodarowania odpadami, transportu materiałów i produktów, podróży służbowych pracowników czy użytkowania produktów przez końcowych odbiorców sprzedanych przez daną firmę produktów. Źródła emisji z Zakresu 3 dzielą się na dwie kategorie: pochodzące z aktywności wyższego szczebla (Upstream) i z aktywności niższego szczebla (Downstream). Emisje upstream obejmują wszystkie emisje związane z nabywaniem dóbr i usług przez przedsiębiorstwo, w tym generowane na etapie wydobycia surowców, procesów produkcyjnych oraz transportu. Natomiast emisje downstream odnoszą się do emisji powstających po przekazaniu produktu odbiorcy, na przykład podczas jego użytkowania lub utylizacji przez użytkownika końcowego. 

Obliczanie śladu węglowego w Zakresie 3 może okazać się wymagającym procesem, ponieważ wiąże się on z gromadzeniem obszernych danych i angażowaniem dostawców oraz klientów w całym łańcuchu wartości. Na początku 2023 roku Science Based Targets initiative (SBTi), globalna inicjatywa wspierająca firmy w ustalaniu celów redukcji emisji gazów cieplarnianych opartych na naukowych dowodach, przedstawiła wyniki ankiety przeprowadzonej wśród firm raportujących do tej inicjatywy, które pokazywały bariery i ograniczenia, na jakie natrafiają przedsiębiorstwa w ramach liczenia śladu węglowego i ustalania oraz osiągania celów redukcyjnych z Zakresu 3¹:

• 85% respondentów wskazało, że przeszkodą w opracowaniu realizacji strategii redukcji jest brak dostępu do danych od dostawców. Pozostałymi wzywaniami są: ograniczony czas i zasoby, trudność w interpretacji standardów dotyczących obliczania emisji gazów cieplarnianych oraz niska porównywalność wyników z podobnymi firmami,  

• respondenci za najtrudniejsze uważają policzenie i dekarbonizację emisji z kategorii 1 (zakupione towary i usługi) i 11 (użytkowanie sprzedanych produktów). Jednocześnie kategorie te stanowią łącznie ponad 70% emisji zgłoszonych przez respondentów w raportach do CDP² w Zakresie 3. 

Zalety obliczania i raportowania emisji w Zakresie 3

Choć proces obliczania emisji w Zakresie 3 niesie za sobą wiele wyzwań, to z pewnością opłaci się on w przyszłości. Obliczając i raportując emisje we wszystkich Zakresach, firma ma możliwość całościowo przeanalizować szanse i ryzyka związane z jej łańcuchem wartości. Dodatkowo podjęcie działań związanych z ograniczeniem emisji w Zakresie 3 może przełożyć się na wymierne korzyści finansowe. Jednym z rozwiązań, które firma może wdrożyć w celu zmniejszenia emisji w Zakresie 3, jest wybór niskoemisyjnych dostawców – liczących ślad węglowy związany z ich produktami i procesami produkcyjnymi oraz będących transparentnymi w kwestii raportowania emisji i posiadania odpowiednich certyfikatów. Oprócz tego przedsiębiorstwa mogą inwestować w energooszczędne technologie i rozwijać zrównoważony transport i logistykę.

Obliczając i raportując emisje w Zakresie 3, firma może uzyskać następujące korzyści: 

• efektywniejsza redukcja śladu węglowego: liczenie śladu węglowego w Zakresie 3 umożliwia firmie lepsze zrozumienie, gdzie w łańcuchu dostaw i użytkowania produktów generowane są największe emisje, co z kolei pozwala na zaplanowanie skuteczniejszych działań mających na celu dekarbonizację, 

• zwiększenie transparentności: uzyskanie pełnej oceny wpływu przedsiębiorstwa na klimat wiąże się z większą przejrzystością wobec interesariuszy, takich jak inwestorzy, konsumenci czy organizacje pozarządowe, 

• zwiększenie efektywności operacyjnej: dokładne dane na temat emisji i jej źródeł pozwalają firmie na identyfikację obszarów, w których będzie mogła wprowadzić efektywne zmiany, takie jak na przykład zwiększenie efektywności energetycznej (na przykład produktów, które firma sprzedaje) i zredukowanie kosztów w swoim łańcuchu dostaw (na przykład optymalizacja procesów dostaw), 

• budowanie konkurencyjności klimatycznej: dzięki liczeniu śladu węglowego w Zakresie 3 i wdrażaniu działań dekarbonizacyjnych, firmy budują swoją przewagę konkurencyjną na rynku i dostosowują się do oczekiwań konsumentów, kontrahentów i wymogów korporacyjnych dotyczących zrównoważonego rozwoju, 

• zaangażowanie pracowników w celu ograniczenia emisji z podróży służbowych i dojazdów pracowników: budowanie świadomości środowiskowej wewnątrz organizacji jest ważnym krokiem na drodze ku dekarbonizacji. Lepsze zrozumienie procesu liczenia i redukowania emisji wśród pracowników może zwiększyć ich zaangażowanie w inicjowanie i wdrażanie rozwiązań dekarbonizacyjnych, 

• spełnianie wymagań regulacyjnych: coraz więcej firm jest zobowiązanych do raportowania zrównoważonego rozwoju, głównie z uwagi na dyrektywę CSRD. Choć 14 kwietnia br. Rada UE zatwierdziła propozycję tzw. dyrektywy „stop-the-clock” dotyczącej odroczenia terminów stosowania nowych przepisów UE związanych z wymogami należytej staranności i sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, to w Fundacji Climate&Strategy jesteśmy przekonani, że firmy, które zyskują dodatkowy czas na raportowanie zrównoważonego rozwoju, powinny wykorzystać go m.in. na zbudowanie solidnego systemu zbierania danych, poznanie dostępnych narzędzi, zbudowanie realnego planu dekarbonizacji czy dyskusję nad komunikacją klimatyczną swoich działań. Dzięki temu będą nie tylko dobrze przygotowane do raportowania, kiedy nadejdzie czas, ale również zyskają przewagę konkurencyjną w relacjach z inwestorami, bankami i kontrahentami, 

• transparentność w komunikacji: komunikacja środowiskowa firmy powinna być uczciwa i przejrzysta oraz opierać na informowaniu o konkretnych działaniach na rzecz ochrony środowiska, które podjęto oraz o ich efektach. 

Autor artykułu:

[1] SBTi-The-Scope-3-challenge-survey-results.pdf

[2] CDP (dawniej: Carbon Disclosure Project) to globalna organizacja non-profit, która prowadzi jedyny na świecie niezależny system ujawniania informacji środowiskowych dla firm, miast, stanów i regionów. Współpracuje z ponad 700 instytucjami finansowymi o aktywach o wartości ponad 142 bilionów dolarów. Platforma CDP umożliwia obliczanie i publikowanie danych dotyczących wpływu na klimat, wylesiania i bezpiecznego dostępu do wody. Ze względu na fakt, że każda ujawniająca firma lub samorząd czy rząd korzysta z tego samego systemu, łatwo jest porównać różne wyniki przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych i zakupowych.