Ślad węglowy produktów spożywczych

^{Data aktualizacji: 21.08.2026
Data publikacji: 15.06.2022}

^{4 minuty czytania}

Specyfika liczenia śladu węglowego produktów spożywczych polega na konieczności uwzględniania aspektów nietypowych w porównaniu do śladu węglowego innych produktów. Emisje gazów cieplarnianych towarzyszą wielu operacjom i procesom, z których nie od razu zdajemy sobie sprawę.

Przy obliczeniach śladu węglowego produktów spożywczych należy uwzględnić między innymi następujące czynniki:

Sezonowość surowców – owoce, warzywa czy zboża plonują w naszym klimacie raz w roku. Korzystanie z surowców rolniczych na przestrzeni całego roku kalendarzowego wiąże się z koniecznością odpowiedniego przechowywania, np. w chłodniach. Zapewnienie odpowiednich warunków składowania generuje emisje gazów cieplarnianych, o których trzeba pamiętać licząc ślad węglowy.

Zakres danych i granice systemu – podobnie jak dla większości wyrobów i usług, ślad węglowy produktów spożywczych można liczyć uwzględniając zakres danych oraz granice systemu w następujący sposób:

• granica od kołyski do grobu (z ang. from cradle to grave) – uwzględnia wszystkie etapy od wydobycia surowców, przez produkcję, transport i przechowywanie oraz użytkowanie, aż do utylizacji – kresu życia produktu,
• granica od kołyski do bramy klienta (z ang. from cradle to gate), która uwzględnia etapy od wydobycia surowców do momentu opuszczenia fabryki przez gotowy produkt​.

Warto dobrać zakres danych i granice systemu w taki sposób, aby obliczenia śladu węglowego wskazywały, które etapy w cyklu życia produktów spożywczych wiążą się z największymi emisjami gazów cieplarnianych. Warto przedstawiać emisje gazów cieplarnianych w formie procentowych udziałów na każdy etap lub na wydzielone procesy technologiczne. 

Eksploracja różnych obszarów wiedzy – informacje o emisjach gazów cieplarnianych należy zbierać z różnych tematycznie obszarów, czyli etapów cyklu życia produktów spożywczych. Zdarza się, że te etapy wymagają wiedzy z różnych dziedzin. Oprócz etapu produkcji mamy etap pozyskania surowców, który polega np. na uprawie zbóż lub hodowli zwierząt. Obliczenie śladu węglowego wymaga nieraz konsultacji z ekspertami oraz pogłębiania wiedzy z kluczowego/wąskiego obszaru merytorycznego.

Rozdystrybuowanie – transport surowców i produktów (zwłaszcza tych pochodzenia biologicznego), podobnie jak etap przechowywania, wymaga zapewnienia odpowiednich warunków. Istnieją surowce, np. mleko, które wymagają szybkiego transportu w specjalnie dostosowanych pojazdach-samochodach chłodniach. Szczególny transport wymaga uwzględnienia dodatkowych emisji GHG w obliczeniach śladu węglowego takich wyrobów.

Orka i inne aspekty rolnicze – rolnictwo ma złożony wpływ na emisje gazów cieplarnianych. Z jednej strony uprawy rolne wiążą się z koniecznością produkowania/składowania i aplikowania nawozów oraz przeprowadzania rozmaitych zabiegów rolniczych (orka, bronowanie, siew itd.), co powoduje emisje gazów cieplarnianych. Z drugiej strony uprawa roślin wiąże się z asymilacją związków azotu w roślinach. Z kolei chów i hodowla zwierząt generuje emisje gazów cieplarnianych wynikające zarówno z oddychania zwierząt, jak i fermentacji jelitowej z przewodów pokarmowych przeżuwaczy. Emisje z etapu rolniczego często są nieoczywiste, co nie zwalnia z konieczności ich uwzględniania.

Konwersja gruntów – w naszych krajowych warunkach dotyczy ona głównie zmiany użytkowania gruntów z łąk (traktowanych jako cenne bo różnorodne biologicznie tereny) na grunty orne. Rzadko zmiana użytkowania gruntów dotyczy przekształcania lasów na grunty orne, co wynika głównie ze struktury własności lasów – niespełna 20% lasów to lasy prywatne. Każda zmiana użytkowania gruntów wiąże się z emisjami gazów cieplarnianych, dlatego jeżeli tylko w cyklu życia produktu pojawiają się surowce rolnicze (zboża, mięso itd.) zawsze musimy pamiętać o sprawdzeniu, czy nastąpiła zmiana użytkowania gruntów. Status konkretnych gruntów także z lat ubiegłych możemy sprawdzać na niektórych portalach internetowych, np. na geoportalu lub korzystać z wypracowanych metodyk szacowania zmian użytkowania gruntów.

Okraszanie/gotowanie do smaku – niektóre artykuły spożywcze trafiają do naszych domów jako półprodukty, które przed zjedzeniem należy ugotować bądź przyrządzić. Emisje gazów cieplarnianych z tego etapu będą się różnić od siebie w zależności od sposobu i warunków przyrządzania. Warto uwzględnić kilka typowych wariantów gotowania półproduktów spożywczych (np. gotowanie na płycie elektrycznej lub na kuchence gazowej), a także popularnych dodatków smakowych (np. przypraw). A to wszystko to oczywiście kolejne emisje GHG.

Przeczytaj także: Większa świadomość to większy zysk. Liczenie śladu węglowego w firmie – czy warto?